Zaloguj

|

Muzyka i śpiew w capoeira – najpopularniejsze utwory na roda de capoeira

Muzyka odgrywa kluczową rolę w capoeira, nie tylko nadając rytm i tempo walki. Wykonawcy poprzez utwory przekazują historię i kulturę tej sztuki walki z Brazylii. Przyjrzyjmy się różnym rodzajom piosenek w capoeira i ich znaczeniu. [...]

Capoeira to muzyka

Capoeira to sztuka walki, która nie istnieje bez muzyki. Mówi się, że jest ona sercem i duchem capoeira. Odgrywa kluczową rolę, nie tylko nadając rytm i tempo walki, ale także przekazując historię i kulturę tej sztuki. W tym artykule przyjrzymy się różnym rodzajom piosenek w capoeira i ich znaczeniu, a na końcu znajdziecie kilka śpiewanych u nas w grupie.

Historia zapisana w pieśniach

Pieśni śpiewane w capoeira przywołują wspomnienia z przeszłości, legendy i opowiadają historie z życia Brazylijczyków. Napominają graczy i komentują to, co dzieje się podczas roda de capoeira.

Teksty zawsze czerpały z szerokiego repertuaru tradycji i kultury afro-brazylijskiej. Dobrze wprawieni soliści nie ograniczali się do zwykłego powtarzania istniejących piosenek. Raczej bazowali na znanych utworach, zmieniając je. Dzisiaj raczej powstają całkowicie nowe teksty. W ten sposób capoeristas przekazują w pieśniach swoje biografie, przekonania i uczucia.

W połowie XX wieku raczej stawiano na interpretacje i dodawanie własnych zwrotek do znanych utworów. Jeżeli po refrenie który śpiewa chór, solista zaśpiewał tradycyjne zwrotki, to mógł on wówczas zaimprowizować swoją partię. Zwykle śpiewacy używali starszych, ustalonych wersetów, ale wstawiali też inne (własnego autorstwa), aby skomponować piosenkę dostosowaną do kontekstu danego wykonania. W ten sposób mogli oni zaprezentować  swoje umiejętności improwizatorskie, nawiązując w dalszym ciągu do tradycji.

Mestre Sandalha

Rodzaje pieśni w Capoeira

Formalne pieśni z pierwszej połowy XX wieku można podzielić na cztery kategorie, których nazwy również różniły się w zależności od grupy:

  • Ladainha
  • Louvação
  • Corrido 
  • Quadra

Są to typowe rodzaje pieśni dla capoeira Angola i Regional. W capoeira moderna niektóre z nich praktycznie się nie stosuje. W dzisiejszych czasach możemy spotkać się także z nowoczesnymi wersjami standardowych pieśni. W zależności od stylu i grupy, pieśni te ewoluują, zmieniają długości i z czasem bardzo trudno jest rozróżnić je od siebie. 

Ladainha

Ladainha (litania) to długa narracyjna pieśń, która jest śpiewana na początku roda (kręgu, w którym dwóch zawodników gra ze sobą capoeira). Zazwyczaj wykonywane są przez osobę prowadzącą roda i trzymającą berimbau gunga: mestres (mistrzów) lub doświadczonych capoeiristas. Podczas ladainha nie klaszcze się w dłonie, a instrumenty grają powoli do rytmu angola. Wykonanie ladainha buduje atmosferę na roda i żadna gra nie może zacząć się przed odśpiewaniem jej w całości.

Solista rozpoczyna śpiew od krzyku „Iê”. Słowa pieśni zazwyczaj nawiązują do znanych postaci ze świata capoeira (np. Besouro Manganga), wydarzeń historycznych lub legend.  Zdarza się też, że może ona komentować poszczególnych graczy, dlatego trzeba uważnie jej słuchać (zwłaszcza osoby który stoją pod berimbau i czekają na rozpoczęcie gry). 

Jednym z najbardziej znanych przykładów ladainha jest pieśń „Berimbau” autorstwa Mestre Bimba. Opowiada ona o historii berimbau, głównego instrumentu muzycznego w capoeira, oraz o znaczeniu muzyki w tej sztuce walki.

W capoeira angola zamiennie z Ladainha można śpiewać Chula. Bazuje ona na zasadzie dialogu pomiędzy wokalistą, a chórem, z tym że część solisty jest dużo dłuższa. Wersy solisty mogą być improwizowaną wiadomością do jakiegoś gracza capoeira. Może to być wyzwanie, wdzięczność czy miłość. Ten typ piosenki spotykany jest również w stylach regional, contemporânea oraz w sambie i można je zaśpiewać w dowolnym momencie w czasie trwania roda.

Louvação

Za raz po Ladainha śpiewana jest  „Louvacão” (pochwała). To integralna z Ladainha responsoryczna pieśń w formie dialogu między śpiewającym liderem, a resztą grupy, która powtarza zwrotkę wokalisty. W tym momencie uczestnicy zaczyna klaskać do granego rytmu, który raczej jest powolny. Jest to sposób na powitanie obecnych capoeiristas, mistrza i samej gry. Zazwyczaj zawiera pochwały mistrzów lub samej capoeira. Czasem przekazuje ostrzeżenie dla graczy lub zachętę do zabawy. W momencie zaśpiewania standardowej zwrotki i odpowiedzi chóru, lider daje znak berimbau, że gra może się rozpocząć.

Mestre: Iêee Viva meu Mestre…
Chorus: Iêee Viva meu Mestre Camará


Mestre: Iêee a capoeira…
Chorus: Iêee a capoeira


Mestre: Iêee agua de beber…
Chorus: Iêee agua de beber Camará

Corrido

Corrido to dynamiczne i krótkie pieśni śpiewane podczas samej gry capoeira. To podstawowy typ piosenek śpiewany we wszystkich grupach i stylach. Każde corrido posiada swoją własną linię melodyczną. Mają one szybkie tempo i są śpiewane w formie pytań i odpowiedzi między liderem a grupą. Corrido często komentują akcję w roda, zachęcają graczy do większego zaangażowania i podtrzymują energię walki.

Jednym z popularnych corrido jest „Paranauê”, które motywuje uczestników do pokazania swoich najlepszych umiejętności, a także „adeus adeus”, którą często śpiewa się na zakończenie roda.

Quadra

Quadra to najpopularniejsze  krótkie, czterowersowe pieśni, które są łatwe do zapamiętania i śpiewania. Są mniej formalne niż ladainha i często mają humorystyczny lub lekko ironiczny charakter. Quadra są śpiewane podczas mniej formalnych momentów w roda. Między innymi Mestre Bimba doskonalił się w quadraas i nagrał niektóre z nich. Chciał nimi po części zastapić ladainhas, dlatego też linia melodyczna w nich jest podobna.

W dzisiejszych czasach niektóre corridos zaczęły przebierać dłuższe formy, wciąż pozostając w kanonie czterowersowej formy wymyślonej przez Mestre Bimba. Pomimo, iż każda ma odeminną linię melodyczną i 4 wersowe zwrotki przeplatane, dłuższymi refrenami chóru, także nazywane są quadras. Rzadziej opowiadają o wydarzeniach z roda, a częściej opowiadają historię capoeira i legendarnych postaci. Ze względu na swoją liryczność częściej się je śpiewa przy wolniejszych rytmach na berimbau.

Jakie rodzaje piosenek śpiewa się w Arue Capoeira?

Każdy styl capoeira charakteryzuje się dominacją innych rodzajów pieśni. W naszej grupie ze względu na grane przez nas rytmy na berimbau: Sao Bento Pequeno de Angola i Sao Bento Grande de Angola śpiewamy głównie:

  • Ladainha
  • Chulas
  • Quadras
  • Corridos

Zauważyć jednak trzeba, że dzisiejsze piosenki i różne podejście grup do ich kategoryzowania powodują, że czasem trudno przypisać pieść do jednego rodzaju. Zdarza się, że dłuższe quadras lub chule traktuje się jak corridos i odwrotnie, a niekiedy w kategoryzowaniu pomija się refreny. Muzyczny świat capoeira jest bogaty, ale ze względu na przekazywane jedynie ustne ustalenia bywa on nie spójny.

Rola muzyki w treningach i pokazach

Muzyka w capoeira nie jest tylko tłem – jest integralną częścią treningów i pokazów. Nadaje tempo i rytm ruchom, tworzy odpowiedni nastrój i motywuje uczestników. Pieśni pomagają w synchronizacji ruchów i zwiększają zaangażowanie graczy. Przekazują w sposób ustny historię capoeira i Brazylijczyków, a często nie ma innych tekstów świadczących o historii capoeira.

  • Muzyka daje nam energię

Muzyka i piosenki odgrywają fundamentalną rolę w capoeira, tworząc wyjątkową atmosferę, która jest jednocześnie duchowa, energiczna i pełna historii. Każdy rodzaj pieśni ma swoje unikalne miejsce i funkcję w praktyce tej sztuki walki. Jeśli chcesz zanurzyć się w ten egzotyczny świat, zrozumienie i docenienie muzyki jest kluczowe. Zachęcamy do udziału w treningach, poznawania różnorodności piosenek i doświadczania magii capoeira na własnej skórze. 

Źródła (m.in.)

  • przekaz ustny Mestre Sandalha
  • https://capoeira.lodz.pl/dokuwiki/doku.php?id=piosenki
  • Matthias Röhrig Assunção, 2005; „Capoeira. The History of an Afro-Brazilian Martial Art”
 
Poniżej znajdziecie kilka najpopularniejszych utworów, które najczęściej śpiewamy na roda w naszej grupie.
Catarina Paraguassú

Catarinaêêê Catarina
Catarinaêêê Catarina

Princesa índia
Da tribo Tupinambá
Vou na Ilha de Itaparica
Onde nasceu Catarina

Coro: Catarinaêêê Catarina…. 

O amor de Catarina
Navalha não corta não
Leva um lenço de seda
Estrela de Salomão

Coro: Catarinaêêê Catarina….

Seu nome será lembrado
Nas histórias e nas cantigas
Sai,sai Catarina
Saia do mar venha ver Idalina

Coro: Catarinaêêê Catarina….

Catarina é Paraguassú
Caramurú é Deus do fogo
Tá na história do Brasil
E na origem do meu povo

O Areia

O areia, o areia do mar
O areia, o areia
O areia le le, o areia
O areia, o areia

Sai do meu caminho
Areia
Deixa eu passar
Areia
Sou pequnininho
Areia
Mais eu chego lá
Areia

O areia, o areia do mar
O areia, o areia
O areia le le, o areia
O areia, o areia

Areia da praia
Areia
Areia do mar
Areia
Joga capoeira
Areia
Filhos d’Iemanja
Areia

Santo Antonio quero agua

Santo António, quero água

Santo António, quero água

Quero água pra beber
Quero água pra lavar
Quero água pra benzer
Quero água

Quero água pra beber
Quero água pra lavar
Quero água pra beazer
Quero água

Ela me chama

Ela me chama

Ela te quer 

A Capoeira encanta 

É luta de bater com pé, Capoeira vem 

O mestre mandou chamar

Chorus:  Capoeira vem

 Eh bate palma pra animar 

Capoeira vem 

Capoeira vai rolar 

Capoeira vem 

Me chamou pra vadiar 

Capoeira vem

Eh bate palma pra animar 

Capoeira vem 

O lae la la e la 

Capoeira vem

Tamo junto

Tamo junto, misturado

Quando o berimbau tocar

Me diga quem é você

vamos vadiar

[Tamo junto, misturado

Quando o berimbau tocar

Me diga quem é você

vamos vadiar]

Me diga quem é você

[Vamos vadiar]

Mano meu camarada

Irmão pra vida inteira 

Com certeza é presente de Deus 

Essa linda capoeira

[Tamo junto…..]

Me diga quem é você

[Vamos vadiar]

Chega junto devagar 

Sabendo como chegar

Quem já deu a volta ao mundo 

Pisa no chão devagar

Voce disse um dia

Você disse um dia

que jogar capoeira

era coisa de animal

praticada por marginal

 

Muito tempo se passou

você não se cuidou

Capoeira eu pratiquei

hoje eu ja me formei

 

Olhando prá você

não posso me conter

só consigo apenas sentir muita pena

 

Olha só como Deus é bom

confortou meu coração

minha vida é brincadeira

me fez um capoeira

agora só posso me orgulhar

pois não me canso de cantar

 

Oi lá e la e lá

oi la e la e lááááaáa´

oi la e la e láaaaa

Guerreiro Aruê

Hoje eu vou me declarar
Hoje eu vou dizer à ela
Quando o berimbau chamar
Vai parar o tempo, vai tremer a terra
Le lê lê lê lê

Le lê lê lê lê sou quilombola
Sou guerreiro Aruê (Coro)

Quem gosta de roda boa, aqui é o lugar
Terreiro de capoeira, assim é meu ganzuá
Tem jogo de bamba, tem axé e tem dendê
E quando o mestre chegar o caldeirão vai ferver
(lê lê lê lê lê)

Le lê lê lê lê sou quilombola
Sou guerreiro Aruê (Coro)

Aqui é o meu lugar
E assim sempre vai ser
Está marcado em minha alma
A ferro e fogo, Aruê
(lê lê lê lê lê)

Le lê lê lê lê sou quilombola
Sou guerreiro Aruê (Coro)

A Deus eu não peço sorte
A Deus só peço perdão
Pois até depois da morte
Eu vou levar no coração
(lê lê lê lê lê)

Le lê lê lê lê sou quilombola
Sou guerreiro Aruê (Coro)

Tutaj prowadzimy zajęcia

Katowice

ul. Kilińskiego 17

Jaworzno

ul. Lipowa 24

Piekary Śląskie

ul. Skłodowskiej 108

Ruda Śląska

ul. Zamenhofa 12

Orzesze

ul. Rynek 22

Chrzanów

ul. Sądowa 4a

Siemianowice Śląskie

ul. Wyspiańskiego 5